Nguồn gốc bánh mì Việt và hành trình “du ngoạn” năm châu

Chia sẻ
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
  •  

Khi nhắc đến ẩm thực Việt Nam, người ta thường hay nhớ đến phở hay bún bò. Thế nhưng, không thể kể đến sự xuất hiện âm thầm nhưng lại phát triển mạnh mẽ của bánh mì. “Bánh mì kẹp” đã dần khẳng định vị trí của mình trong lòng thực khách năm châu. Nhờ đó, mỗi khi gặp bạn bè quốc tế, chúng ta đã có thêm một điều để tự hào về ẩm thực nước mình.

Trước khi đi sâu vào câu chuyện của bánh mì Việt. Cùng nhớ lại top 7 sự kiện đặc biệt vinh danh món bánh mì Việt nhé!

  1. Ngày 24/3/2011, từ “Banh mi” đã được vinh danh trong từ điển Oxford.
  2. Năm 2013, bánh mỳ Việt được tạp chí National Geographic bình chọn là một trong 11 món ăn đường phố ngon nhất thế giới.
  3. Đứng đầu danh sách 12 món ăn đường phố do tạp chí du lịch Mỹ Conde’ Nast Traveler bầu chọn.
  4. Năm 2014, bánh mì Việt Nam tạo nên cơn sốt khi lọt vào top 20 món ăn đường phố ngon nhất thế giới của Huffington Post.
  5. Năm 2016, bánh mỳ cùng phở và bún chả đã lọt top 100 món ăn nổi tiếng thế giới, do Liên minh Kỷ lục Thế giới – Wordkings và Viện Top Thế giới công bố.
  6. Năm 2017, bánh mì Việt Nam lọt top 10 món sandwich hấp dẫn nhất thế giới theo trang Traveller
  7. Năm 2018, trang CNN đã ưu ái gọi tên bánh mỳ ở Hội An là “vua của các sandwich trên thế giới”.

Google đã chúc mừng Việt Nam với Google Doodle Bánh Mì – hình ảnh động của ổ bánh mì Việt và quầy bánh mì truyền thống trên trang chủ Google Tiếng Việt (Google.com.vn). Đặc biệt hơn nữa, hình ảnh này còn xuất hiện ở trang chủ của hơn 10 quốc gia gồm Mỹ, Canada, Singapore, Pháp, Úc, Thụy Sĩ…

google
Vì vậy, với ẩm thực Việt Nam nếu phở đại diện cho món ngon cầu kì thì bánh mì Việt đích thị là món ăn nhanh gọn, xuất hiện quanh năm suốt tháng trong đời sống người Việt. Thế nhưng món điểm tâm tưởng xoàng xĩnh, quen thuộc ấy lại có sức lan tỏa nhiều hơn bất cứ đặc sản nào. Cùng Bonne men theo dòng lịch sử để biết được hành trình “du ngoạn” của bánh mì Việt từ khi ra đời cho tới khi được quốc tế công nhận như một thành tựu ẩm thực này nhé.

Bánh mì – thăng trầm cùng Sài Gòn xưa

Năm 1859, chiếc bánh làm từ bột lúa mì của phương Tây đã theo chân quân Pháp tràn vào Gia Định. Bánh mì ngày ấy vẫn còn “Tây” lắm, đặc ruột và vỏ chưa giòn như bây giờ. Mãi đến khi chính quyền quyết định cung cấp khẩu phần ăn tiêu chuẩn bao gồm bánh mì và sữa tới các trường tiểu học. Bánh mì Việt Nam mới có bước thay đổi đầu tiên so với công thức nguyên mẫu. 

lò nướng bánh mì

Khác với vỉ nướng bằng than củi, thì lò gạch đóng kín cho phép giữ lại hơi nước khi nướng bánh. Khi bánh Baguette nướng ở nhiệt độ cao, hơi nước nhiều sẽ trở nên rỗng ruột và bông xốp hơn trong khi vỏ ngoài giòn rụm. Đây cũng chính là đặc điểm tạo nên bản sắc riêng của bánh mì Việt Nam so với bánh Tây. Người Sài Gòn rất chuộng loại bánh này vì nó không quá “ngồn ngộn” như Baguette kiểu Pháp. Sài Gòn xưa không chỉ có xe con ong hay áo dài cổ thuyền, mà còn có hình ảnh bánh mì được bày bán khắp các con phố. Xuất hiện trên xe đạp, xe đẩy, trong những thúng nia giản dị đến quán ăn bình dân.

bán bánh mì xưa

Nhưng bánh mì Việt Nam chỉ thật sự được định hình khi cửa hàng Hòa Mã xuất hiện

Sự “thích nghi” của bánh mì Việt

Trước khi cửa hàng nho nhỏ ở góc Cao Thắng – Nguyễn Đình Chiểu của ông Hòa, bà Tịnh ra đời. Bánh mì Việt vẫn được thưởng thức theo lối Tây: tức là ăn vã, quết bơ hoặc chấm cùng súp. Trước khi vào Sài Gòn, ông Hòa và bà Tịnh từng có thời gian làm việc cho một hiệu bánh ở Hà Nội. 

Ở đây, người ta bán riêng bánh mì với các loại thịt nguội và sẽ phục vụ theo yêu cầu của khách hàng. Cảm thấy việc này quá mất thời gian, 2 người đã nghĩ ra cách kẹp luôn các loại nhân vào bánh mì – trong trường hợp khách không có thời gian ngồi lại quán để ăn.

Giới học sinh và công chức bận rộn rất chuộng cách làm này của cửa hàng Hòa Mã. Cơ nghiệp của vợ chồng ông Hòa cũng mau chóng phát lên thuận lợi. Song, hơn cả việc ổn định thì cách sáng tạo này còn đánh dấu sự ra đời của “bánh mì kẹp thịt” đậm chất Việt.

Học cách kẹp bánh như vợ chồng ông Hòa, các hàng khác bắt đầu Việt hóa bánh mì. Bánh mì Việt lúc này ruột ngày một xốp và mỏng, vỏ ngày một dày lên, kích cỡ bánh cũng nhỏ lại gấp 2-3 lần để tiện mang đi, và bơ động vật được thay bằng bơ dầu để tạo cảm giác thanh nhẹ hơn. Bánh mì Việt cứ thế phát triển, từ cửa hàng Hòa Mã nhỏ xíu đã lan rộng ra hàng trăm cửa hàng khắp Sài Gòn, Việt Nam và trên toàn thế giới.

“Lạc” ra thế giới

Con đường truyền bá của bánh mì không giống như những đặc sản nổi tiếng ở Việt Nam. Nếu phở được giới thiệu là công thức quốc hồn quốc túy, là món ăn nhất định phải thử khi ghé Việt Nam, thì bánh mì lại theo chân những Việt kiều lưu lạc khắp năm châu. Ở đây, bánh mì kẹp thịt là món ăn quê hương dễ làm nhất bởi các nguyên liệu rất gần gũi. Rồi từ ổ bánh trên bàn ăn gia đình sang các cửa hàng đường phố. Bánh mì đã tự nhiên trở thành “linh hồn của Việt Nam” trong mắt người phương Tây.

Hầu như ở mọi nơi người Việt xuất hiện, bạn đều sẽ tìm ít nhất một cửa hàng bánh mì nổi tiếng. Đến Mỹ, ta có Banh Mi Saigon ở New York, Bun Mee ở San Francisco, và chuỗi cửa hàng lừng danh Lee’s Sandwiches trải dài khắp miền Nam nước Mỹ. Đến Canada, ta có Banh Mi Boys ở Toronto, Banh Mi Thi-Thi ở Calgary. Đến Cộng hoà Séc, ta có Banh Mi Ba Mr. Banh Mi đều ở Prague. Vốn sinh ra để phục vụ cộng đồng người Việt, nhưng những cửa hàng bánh mì này mau chóng được người nước ngoài đón nhận và yêu thích.

Họ không thể ngờ rằng cũng từ pate, thịt nguội, bột mì quen thuộc, lại có thể làm nên món ăn đặc sắc đến thế. Toàn bộ nguyên liệu trong bánh mì đều kết hợp hài hòa với nhau và có ý nghĩa riêng của nó. 

Những món đồ chua, dưa leo, rau mùi không chỉ để “có rau có dưa”, mà chính các loại rau thơm ấy lại là món đi kèm hoàn hảo với thịt xá xíu beo béo hay chà bông mằn mặn. Đơn giản mà hài hòa đến từng chi tiết, không thiếu cũng chả thừa. Đó là đặc trưng của ẩm thực Việt Nam khiến người nước ngoài say mê.

David Farley của BBC ca ngợi bánh mì Việt Nam ngon nhất thế giới. Blogger ẩm thực nổi tiếng Lamfoodblog thừa nhận bánh mì Việt mới là loại sandwich anh mến mộ nhất. Tạp chí Rough Guides đưa ra danh sách 20 món ăn đường phố tuyệt vời nhất, trong đó bánh mì kẹp thịt sánh vai cùng trà sữa chân trâu của Đài Loan và kem gelato của nước Ý. Tuy nhiên, sự kiện quan trọng hơn cả là vào tháng 4/2011, “banh mi” trở thành danh từ được thêm vào từ điển Oxford. Như vậy, trải qua con đường lưu lạc từ quê mẹ đến xứ người, bánh mì Việt Nam vẫn xác lập thành công dấu ấn riêng của mình – chứ không phải một phiên bản baguette Pháp hay sandwich Mĩ nào khác.

Ở đâu nơi quê nhà?

Bánh mì nổi tiếng hơn bạn tưởng. Nếu gõ từ khóa “banh mi” trên Google, bạn sẽ tìm thấy hàng trăm bài viết về lịch sử, công thức lẫn nền công nghiệp bánh mì đang lan rộng trên toàn thế giới. Tuy nhiên, điều lạ lùng là hầu hết chúng đều được viết bởi người nước ngoài. Đó có thể là những chuyên gia ẩm thực nổi tiếng, hay đơn giản chỉ là một tay phượt bụi, nhưng tất cả đều công nhận bánh mì như món ăn đường phố số một của Việt Nam.

Bánh mì nổi tiếng hơn bạn tưởng. Nếu gõ từ khóa “banh mi” trên Google, bạn sẽ tìm thấy hàng trăm bài viết về lịch sử, công thức lẫn nền công nghiệp bánh mì đang lan rộng trên toàn thế giới. Tuy nhiên, điều lạ lùng là hầu hết chúng đều được viết bởi người nước ngoài. Đó có thể là những chuyên gia ẩm thực nổi tiếng, hay đơn giản chỉ là một tay phượt bụi, nhưng tất cả đều công nhận bánh mì như món ăn đường phố số một của Việt Nam.

Câu chuyện nhỏ về bánh mì quê nhà

Tại một góc đường Trần Cao Vân của phố cổ Hội An. Có một xe đẩy nho nhỏ bình thường như bao xe đẩy bánh mì khác bạn vẫn gặp. Một cụ già 80 tuổi hàng ngày đều cẩn thận đặt từng miếng chả lụa vào ổ bánh mì cho khách. Trang web du lịch nổi tiếng thế giới TripAdvisor gọi bà là “The Banh mi queen”. Có những thực khách vượt cả đại dương chỉ để thưởng thức ổ bánh mì giòn rụm của bà. Gửi lại lời nhắn rất thương: “Mong bà sống khỏe mạnh, để khách du lịch có thể trở lại đây thưởng thức bánh mì của bà nhiều lần nữa”.

the banh mi queen

Biết đâu ở một con hẻm nào đó, một góc phố nào đó quanh bạn, cũng đang tồn tại những “nữ hoàng bánh mì” thầm lặng như thế.

Chặng đường của món bánh mì kẹp giản dị như hình ảnh của người Việt Nam vậy, giản di nhưng đầy ấp sự ngọt ngào. Cùng xem thêm những câu chuyện thú vị này tại Bonne nhé!

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *